<title_newspaper="Tygodnik Powszechny">
<title_article="Z bilansów okupacji ">
<author_1="Jan Paweł Gawlik">
<language="pl">
<style="press">
<year="1951">
<month="3">
<date="1951-03-11">
<period="w">
<status="1_obieg">
<support="paper">
Wielokrotnie pisaliśmy już o konieczności wszechstronnego naukowego opracowywania okresu okupacji, trwa tamtych czasów, ich obiektywna prawda, za kilkanaście lat następne pokolenia może być nie doceniana, lekceważona, zapisywana na rachunek nadmiernej wrażliwości współczesnych i braku perspektywy, tak jak już dzisiaj nie doceniana jest przez wiele osób (aby nie powiedzieć: narodów), które nie zetknęły się bezpośrednio z hitlerowskim systemem. Obraz okupacji zdeformowany być może i w sposób przeciwny: permanentna zbrodnia, makabryczna groteska, — oto schematy pojęciowe mogące przysłonić rzeczywistość. Tymczasem była ona bardziej zróżnicowana: obok mechanicznego wyniszczania narodów w obozach i więzieniach był jeszcze ucisk na polu gospodarczym, obok brutalnej eksterminacji odnajdywano w zaciskającym się kręgu zakazów szczeliny i luzy, dzięki którym usiłowano prowadzić bardziej normalne życie, przekreślane ręką okupanta. Rzecz w tym, aby zdobyć jak najpełniejszą znajomość tego układu dyskryminacji i ograniczeń, ucisków i uników, bezprawia i oporu, który składa się na rzeczywistość okupacji. Powiedzmy jasno: funkcja poznawcza literatury pięknej okaże się tutaj nie wystarczająca. Pisarz (w najlepszym razie!) odmaluje psychologię, tło społeczne, „atmosferę" i źródła okupacyjnej rzeczywistości, pokaże — od strony człowieka — subiektywny, emocjonalny, ograniczony czasem odcinek życia. Nie pokaże, bo nie może pokazać — całości. Całość, procesy i zjawiska społeczne, które wprawdzie dotyczą, bezpośrednio jednostki, a nawet determinują, warunki jej życia, lecz nie są równie widoczne i uchwytne jak plakat o rozstrzelaniu lub płonące domy, ową najbardziej codzienną specyficzną i nieefektowną stroną okupacji: stosunki gospodarcze, politykę gospodarczą okupanta, losy rolnictwa, handlu, przemysłu — pokazać strony nauki — nie literatury — oczekujemy najpełniejszego, najbardziej obiektywnego i wiernego świadectwa lat 1939-1945.
</support>
</status>
</period>
</date>
</month>
</year>
</style>
</language>
</author_1>
</title_article>
</title_newspaper>
 
